اختلال شخصیت اسکیزویید چیست؟ علائم، علل، تشخیص و روش‌های درمان

تهیه و تنظیم: قلمستان | galamstan.ir

اختلال شخصیت اسکیزویید یکی از اختلالات شخصیت است که با الگوی پایدار فاصله گرفتن از روابط اجتماعی، تمایل به تنهایی و محدود بودن بیان هیجانات شناخته می‌شود.

افراد مبتلا به این اختلال معمولاً علاقه کمی به ایجاد روابط نزدیک دارند و ممکن است ترجیح دهند بیشتر وقت خود را به تنهایی سپری کنند. این افراد لزوماً از تنهایی خود ناراضی نیستند و ممکن است زندگی آرام و مستقل را ترجیح دهند.

نکته مهم این است که تنها بودن، درون‌گرا بودن یا کم‌حرف بودن به‌تنهایی به معنای داشتن اختلال شخصیت اسکیزویید نیست. تشخیص این اختلال تنها توسط متخصص سلامت روان و بر اساس مجموعه‌ای از نشانه‌ها، سابقه فرد و میزان تأثیر آن‌ها بر زندگی انجام می‌شود.

در این مطلب از قلمستان با اختلال شخصیت اسکیزویید، نشانه‌ها، دلایل احتمالی، تفاوت آن با درون‌گرایی و سایر اختلالات، روش تشخیص و راه‌های کمک به فرد مبتلا آشنا می‌شویم.

اختلال شخصیت اسکیزویید چیست؟

اختلال شخصیت اسکیزویید نوعی اختلال شخصیت است که در آن فرد برای مدت طولانی الگویی از فاصله گرفتن از روابط اجتماعی و محدود بودن هیجانات در روابط بین‌فردی دارد.

فرد ممکن است از داشتن روابط نزدیک با اعضای خانواده یا دیگران استقبال زیادی نکند و فعالیت‌های انفرادی را ترجیح دهد.

برای مثال ممکن است:

• بیشتر فعالیت‌های انفرادی را انتخاب کند.
• علاقه کمی به داشتن روابط نزدیک داشته باشد.
• دوستان بسیار کمی داشته باشد یا اصلاً دوست نزدیکی نداشته باشد.
• نسبت به تعریف یا انتقاد دیگران واکنش هیجانی محدودی نشان دهد.
• در بیان احساسات خود با دیگران راحت نباشد.
• از فعالیت‌هایی که معمولاً برای دیگران لذت‌بخش هستند، لذت زیادی نبرد.

این ویژگی‌ها زمانی اهمیت بالینی پیدا می‌کنند که پایدار، فراگیر و باعث اختلال یا دشواری قابل توجه در زندگی فرد باشند.

شخصیت اسکیزویید چه ویژگی‌هایی دارد؟

افراد دارای این الگو ممکن است در نگاه دیگران آرام، سرد، دور از دسترس یا بی‌علاقه به روابط اجتماعی به نظر برسند.

اما مهم است بدانیم که ظاهر رفتاری یک فرد همیشه احساسات درونی او را نشان نمی‌دهد.

ممکن است فردی ارتباط اجتماعی کمی داشته باشد اما از زندگی خود رضایت داشته باشد.

به همین دلیل نباید صرفاً بر اساس رفتارهایی مانند کم‌حرفی یا تنهایی، به فرد برچسب اختلال شخصیت زد.

مهم‌ترین علائم اختلال شخصیت اسکیزویید

برخی از نشانه‌هایی که ممکن است در این اختلال دیده شوند عبارت‌اند از:

۱. علاقه کم به روابط نزدیک

فرد معمولاً تمایل زیادی به ایجاد روابط عاطفی و اجتماعی نزدیک ندارد.

ممکن است حتی رابطه نزدیک با اعضای خانواده برای او اهمیت کمتری نسبت به سایر افراد داشته باشد.

۲. ترجیح فعالیت‌های انفرادی

فرد معمولاً فعالیت‌هایی را ترجیح می‌دهد که بتواند به تنهایی انجام دهد.

مطالعه، کار فردی، گوش دادن به موسیقی یا سرگرمی‌های انفرادی ممکن است برای او جذاب‌تر از فعالیت‌های گروهی باشند.

۳. دوستان نزدیک بسیار کم

فرد ممکن است به جز اعضای خانواده، دوستان بسیار کمی داشته باشد یا حتی دوست صمیمی نداشته باشد.

۴. واکنش هیجانی محدود

ممکن است فرد احساسات خود را به شکل واضح نشان ندهد.

برای مثال هنگام تعریف یا انتقاد دیگران، واکنش ظاهری او ممکن است بسیار محدود باشد.

۵. بی‌تفاوتی نسبت به نظر دیگران

در برخی افراد، نظر دیگران درباره آن‌ها اهمیت چندانی ندارد.

ممکن است تعریف، انتقاد یا قضاوت اجتماعی تأثیر زیادی بر رفتار آن‌ها نداشته باشد.

۶. علاقه کم به تجربه‌های اجتماعی

فرد ممکن است از مهمانی، فعالیت گروهی یا روابط اجتماعی لذت زیادی نبرد و ترجیح دهد زمان بیشتری را تنها سپری کند.

۷. محدود بودن بیان احساسات

ممکن است فرد در نشان دادن محبت، صمیمیت یا هیجانات خود مشکل داشته باشد و از نظر دیگران سرد یا بی‌احساس به نظر برسد.

آیا افراد اسکیزویید احساسات ندارند؟

خیر.

یکی از برداشت‌های اشتباه درباره اختلال شخصیت اسکیزویید این است که فرد هیچ احساسی ندارد.

افراد مبتلا به این اختلال احساسات دارند، اما ممکن است احساسات خود را کمتر نشان دهند یا در برقراری ارتباط هیجانی با دیگران راحت نباشند.

تفاوت مهمی میان «داشتن احساسات» و «نحوه بیان احساسات» وجود دارد.

بنابراین نباید فرد را فقط به دلیل ظاهر آرام یا واکنش هیجانی محدود، فردی بدون احساس تصور کرد.

تفاوت اختلال شخصیت اسکیزویید با درون‌گرایی

این دو مفهوم یکی نیستند.

درون‌گرایی یک ویژگی شخصیتی است و به خودی خود اختلال روانی محسوب نمی‌شود.

یک فرد درون‌گرا ممکن است از تنهایی لذت ببرد، اما همچنان روابط عاطفی و دوستانه خوبی داشته باشد.

برای مثال ممکن است:

• چند دوست صمیمی داشته باشد.
• از بودن با خانواده لذت ببرد.
• به روابط عاطفی علاقه داشته باشد.
• در موقعیت‌های اجتماعی احساس راحتی کند، حتی اگر تنهایی را ترجیح دهد.

در اختلال شخصیت اسکیزویید، فاصله گرفتن از روابط و محدود بودن هیجانات، الگویی پایدار و گسترده است که می‌تواند بر روابط و عملکرد فرد تأثیر بگذارد.

پس:

هر فرد اسکیزویید لزوماً صرفاً یک فرد درون‌گرا نیست و هر فرد درون‌گرا نیز اسکیزویید نیست.

تفاوت اختلال شخصیت اسکیزویید و اضطراب اجتماعی

اختلال شخصیت اسکیزویید را نباید با اضطراب اجتماعی یکی دانست.

فرد مبتلا به اضطراب اجتماعی ممکن است به روابط اجتماعی علاقه داشته باشد اما از قضاوت، خجالت یا ارزیابی منفی دیگران بترسد.

در مقابل، فرد دارای ویژگی‌های اسکیزویید ممکن است اساساً علاقه زیادی به روابط اجتماعی نداشته باشد.

بنابراین:

اضطراب اجتماعی = علاقه به ارتباط وجود دارد، اما ترس مانع آن می‌شود.

الگوی اسکیزویید = علاقه به روابط نزدیک ممکن است اساساً کم باشد.

البته یک فرد می‌تواند هم‌زمان بیش از یک مشکل روان‌شناختی داشته باشد و تشخیص دقیق بر عهده متخصص است.

تفاوت اختلال شخصیت اسکیزویید و افسردگی

این دو نیز با یکدیگر متفاوت هستند.

فرد مبتلا به افسردگی ممکن است علاقه خود به روابط و فعالیت‌های مورد علاقه‌اش را بعد از شروع دوره افسردگی از دست بدهد.

اما در اختلال شخصیت اسکیزویید، الگوی فاصله گرفتن از روابط معمولاً قدیمی، پایدار و بخشی از سبک شخصیتی فرد است.

همچنین افسردگی معمولاً با نشانه‌هایی مانند خلق پایین، احساس ناامیدی، تغییر خواب یا اشتها و کاهش انرژی همراه است.

تفاوت اختلال شخصیت اسکیزویید و اسکیزوفرنی

نام این دو اختلال ممکن است باعث اشتباه شود، اما آن‌ها یکسان نیستند.

اختلال شخصیت اسکیزویید یک اختلال شخصیت است.

اما اسکیزوفرنی یک اختلال روان‌پریشی است که می‌تواند با نشانه‌هایی مانند توهم، هذیان و اختلال جدی در تفکر و ادراک همراه باشد.

فرد مبتلا به اختلال شخصیت اسکیزویید لزوماً توهم یا هذیان ندارد.

بنابراین نباید این دو اختلال را یکی دانست.

علت اختلال شخصیت اسکیزویید چیست؟

علت دقیق اختلال شخصیت اسکیزویید به طور کامل مشخص نیست.

احتمال دارد مجموعه‌ای از عوامل در شکل‌گیری این الگو نقش داشته باشند.

از جمله:

• عوامل ژنتیکی
• ویژگی‌های سرشتی و شخصیتی
• تجربیات دوران کودکی
• روابط خانوادگی
• عوامل محیطی
• تجربه‌های اجتماعی

با این حال، نمی‌توان گفت یک اتفاق خاص به تنهایی باعث ایجاد این اختلال می‌شود.

همچنین باید توجه داشت که درباره علت دقیق این اختلال هنوز نیاز به پژوهش‌های بیشتری وجود دارد.

آیا دوران کودکی در شکل‌گیری این اختلال نقش دارد؟

تجربه‌های دوران کودکی می‌توانند در شکل‌گیری شخصیت فرد نقش داشته باشند، اما نمی‌توان هر تجربه دشوار دوران کودکی را علت مستقیم اختلال شخصیت اسکیزویید دانست.

رشد شخصیت نتیجه تعامل پیچیده میان ژنتیک، ویژگی‌های فردی، محیط و تجربه‌های زندگی است.

به همین دلیل، تشخیص علت در هر فرد نیازمند بررسی دقیق تاریخچه زندگی اوست.

اختلال شخصیت اسکیزویید چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص این اختلال توسط روانپزشک یا روانشناس متخصص انجام می‌شود.

متخصص معمولاً موارد مختلفی را بررسی می‌کند، از جمله:

• سابقه زندگی فرد
• روابط خانوادگی
• روابط دوستانه
• نحوه ارتباط با دیگران
• وضعیت هیجانی
• عملکرد تحصیلی یا شغلی
• سابقه مشکلات روان‌شناختی
• مدت زمان وجود نشانه‌ها
• تأثیر نشانه‌ها بر زندگی فرد

تشخیص صرفاً با یک آزمون اینترنتی یا چند سؤال کوتاه امکان‌پذیر نیست.

آیا آزمون اختلال شخصیت اسکیزویید وجود دارد؟

پرسش‌نامه‌ها و ابزارهای روان‌شناختی مختلفی برای ارزیابی ویژگی‌های شخصیتی وجود دارند.

اما نتیجه یک پرسش‌نامه اینترنتی به معنای تشخیص قطعی اختلال شخصیت نیست.

ممکن است فردی در یک آزمون امتیاز بالایی کسب کند اما پس از ارزیابی تخصصی، تشخیص اختلال برای او مطرح نشود.

بنابراین اگر درباره ویژگی‌های شخصیتی خود نگرانی دارید، بهتر است به جای خودتشخیصی، با متخصص سلامت روان صحبت کنید.

درمان اختلال شخصیت اسکیزویید

درمان اختلالات شخصیت معمولاً به زمان و همکاری فرد نیاز دارد.

درمان می‌تواند بر اساس نیازهای فرد شامل روان‌درمانی و در برخی شرایط استفاده از دارو برای نشانه‌های همراه باشد.

هدف درمان الزاماً این نیست که فرد را به شخصی بسیار اجتماعی تبدیل کند.

بلکه می‌تواند شامل کمک به فرد برای:

• شناخت بهتر احساسات
• بهبود ارتباط با دیگران
• مدیریت مشکلات روزمره
• ایجاد روابط سالم‌تر
• افزایش انعطاف‌پذیری رفتاری
• مدیریت اضطراب یا افسردگی همراه

باشد.

نقش روان‌درمانی در درمان

روان‌درمانی می‌تواند به فرد کمک کند الگوهای فکری و رفتاری خود را بهتر بشناسد.

درمانگر ممکن است روی موضوعاتی مانند:

• شناخت احساسات
• مهارت‌های ارتباطی
• ایجاد رابطه درمانی امن
• شناخت نیازهای شخصی
• مدیریت هیجانات
• افزایش مهارت‌های اجتماعی

کار کند.

نوع و روش درمان باید متناسب با شرایط هر فرد انتخاب شود.

آیا برای اختلال شخصیت اسکیزویید دارو وجود دارد؟

داروی اختصاصی و مشخصی که به تنهایی اختلال شخصیت اسکیزویید را درمان کند وجود ندارد.

اما اگر فرد هم‌زمان دچار مشکلاتی مانند افسردگی یا اضطراب باشد، پزشک ممکن است برای مدیریت آن نشانه‌ها دارو تجویز کند.

مصرف هرگونه دارو باید تحت نظر پزشک انجام شود و نباید خودسرانه شروع یا قطع شود.

زندگی با اختلال شخصیت اسکیزویید

داشتن ویژگی‌های اسکیزویید به این معنا نیست که فرد نمی‌تواند زندگی موفقی داشته باشد.

بسیاری از افراد می‌توانند تحصیل کنند، کار کنند و زندگی مستقلی داشته باشند.

گاهی محیط‌های کاری یا فعالیت‌هایی که نیاز به ارتباط اجتماعی بسیار زیاد ندارند، برای چنین افرادی راحت‌تر هستند.

مهم این است که فرد بتواند نیازهای خود را بشناسد و در صورت وجود مشکلات قابل توجه، کمک حرفه‌ای دریافت کند.

چگونه با فرد دارای ویژگی‌های اسکیزویید رفتار کنیم؟

اگر یکی از اطرافیان شما چنین ویژگی‌هایی دارد، فشار آوردن برای اجتماعی شدن بیشتر معمولاً راه مناسبی نیست.

بهتر است:

• به حریم شخصی او احترام بگذارید.
• او را مجبور به حضور در جمع نکنید.
• از برچسب‌هایی مانند «سرد» یا «بی‌احساس» استفاده نکنید.
• برای گفت‌وگو فرصت مناسب ایجاد کنید.
• احساسات او را بی‌اهمیت ندانید.
• مرزهای شخصی او را رعایت کنید.
• در صورت نیاز، او را به دریافت کمک تخصصی تشویق کنید.

احترام به مرزهای فردی می‌تواند به ایجاد رابطه‌ای سالم‌تر کمک کند.

آیا فرد اسکیزویید می‌تواند عاشق شود؟

این سؤال پاسخ ساده‌ای ندارد.

اختلال شخصیت اسکیزویید به معنای ناتوانی کامل در تجربه عشق یا احساسات نیست.

اما ممکن است فرد در ایجاد صمیمیت، نشان دادن محبت یا حفظ روابط عاطفی با چالش‌هایی روبه‌رو شود.

نحوه تجربه و بیان احساسات در افراد متفاوت است و نباید همه افراد دارای این اختلال را به یک شکل تصور کرد.

آیا افراد اسکیزویید دوست ندارند کسی به آن‌ها نزدیک شود؟

نه لزوماً.

برخی افراد ممکن است فاصله بیشتری از دیگران بخواهند، اما این به معنای آن نیست که هیچ نوع ارتباطی را نمی‌خواهند.

نوع رابطه، شرایط فرد و شدت ویژگی‌ها اهمیت زیادی دارد.

به همین دلیل بهتر است به جای فرض کردن درباره احساسات فرد، با احترام از او درباره نیازها و مرزهایش سؤال کنیم.

آیا اختلال شخصیت اسکیزویید خطرناک است؟

اختلال شخصیت اسکیزویید به خودی خود به معنای خطرناک بودن فرد نیست.

این افراد نباید به دلیل تشخیص یا ویژگی‌های شخصیتی خود برچسب خطرناک دریافت کنند.

بسیاری از افراد دارای این ویژگی‌ها ممکن است زندگی آرام و مستقلی داشته باشند.

آنچه اهمیت دارد، میزان تأثیر مشکلات بر زندگی فرد و وجود یا نبود مشکلات روان‌شناختی هم‌زمان است.

چه زمانی باید از روانشناس کمک گرفت؟

اگر فاصله گرفتن از دیگران یا مشکلات ارتباطی باعث شده است فرد:

• در زندگی روزمره دچار مشکل شود.
• نتواند روابط مهم خود را حفظ کند.
• در محیط تحصیل یا کار با مشکل روبه‌رو شود.
• احساس ناراحتی یا تنهایی شدید داشته باشد.
• دچار افسردگی یا اضطراب شود.
• نتواند نیازهای عاطفی و اجتماعی خود را مدیریت کند.

بهتر است با یک متخصص سلامت روان مشورت کند.

کمک گرفتن به معنای «بیمار بودن» یا «ضعیف بودن» نیست؛ بلکه می‌تواند راهی برای شناخت بهتر خود و داشتن زندگی با کیفیت‌تر باشد.

چند باور اشتباه درباره اختلال شخصیت اسکیزویید

باور اشتباه اول: هر فردی که تنهایی را دوست دارد اسکیزویید است.

واقعیت: علاقه به تنهایی می‌تواند یک ویژگی طبیعی شخصیتی باشد و به‌تنهایی نشانه اختلال نیست.

باور اشتباه دوم: افراد اسکیزویید هیچ احساسی ندارند.

واقعیت: ممکن است احساسات وجود داشته باشند، اما نحوه تجربه یا بیان آن‌ها متفاوت باشد.

باور اشتباه سوم: اختلال شخصیت اسکیزویید همان اسکیزوفرنی است.

واقعیت: این دو اختلال متفاوت هستند و نباید با یکدیگر اشتباه گرفته شوند.

باور اشتباه چهارم: افراد اسکیزویید خطرناک هستند.

واقعیت: این اختلال به خودی خود به معنای خطرناک بودن فرد نیست.

باور اشتباه پنجم: فرد مبتلا باید حتماً اجتماعی شود.

واقعیت: هدف کمک تخصصی، لزوماً تبدیل فرد به یک شخصیت بسیار اجتماعی نیست؛ بلکه کمک به داشتن عملکرد بهتر و روابط سالم‌تر است.

اختلال شخصیت اسکیزویید و تنهایی

تنهایی و ترجیح به خلوت همیشه یکسان نیستند.

ممکن است فردی تنها باشد اما از تنهایی خود لذت ببرد.

در مقابل، فردی ممکن است از تنهایی رنج ببرد اما به دلیل اضطراب، افسردگی یا مشکلات ارتباطی نتواند رابطه ایجاد کند.

بنابراین باید بین:

تنهایی انتخاب‌شده

و

تنهایی ناخواسته و آزاردهنده

تفاوت قائل شد.

شناخت این تفاوت در ارزیابی سلامت روان اهمیت دارد.

آیا اختلال شخصیت اسکیزویید قابل درمان است؟

اختلالات شخصیت معمولاً الگوهایی عمیق و طولانی‌مدت هستند و تغییر آن‌ها ممکن است زمان‌بر باشد.

با این حال، این به معنای غیرممکن بودن تغییر نیست.

روان‌درمانی و حمایت مناسب می‌توانند به فرد کمک کنند:

• شناخت بیشتری از خود پیدا کند.
• روابط سالم‌تری ایجاد کند.
• مهارت‌های ارتباطی خود را تقویت کند.
• مشکلات همراه مانند اضطراب و افسردگی را مدیریت کند.
• عملکرد روزمره بهتری داشته باشد.

هدف درمان باید متناسب با نیازهای فرد و با مشارکت خود او تعیین شود.

جمع‌بندی

اختلال شخصیت اسکیزویید نوعی اختلال شخصیت است که با الگوی پایدار فاصله گرفتن از روابط اجتماعی، ترجیح فعالیت‌های انفرادی و محدود بودن بیان هیجانات شناخته می‌شود.

با این حال، هر فرد کم‌حرف، درون‌گرا یا علاقه‌مند به تنهایی، مبتلا به اختلال شخصیت اسکیزویید نیست.

تشخیص این اختلال نیازمند بررسی تخصصی و توجه به پایداری، شدت و گستردگی الگوهای رفتاری و تأثیر آن‌ها بر زندگی فرد است.

همچنین اختلال شخصیت اسکیزویید با اختلالاتی مانند اسکیزوفرنی، افسردگی و اضطراب اجتماعی تفاوت دارد.

اگر ویژگی‌های این اختلال باعث ایجاد مشکلات قابل توجه در زندگی فرد شوند، مراجعه به روانشناس یا روانپزشک می‌تواند به شناخت بهتر شرایط و انتخاب روش مناسب کمک کند.

مهم‌ترین نکته این است که قبل از قضاوت درباره رفتار یک فرد، تفاوت میان ویژگی شخصیتی و اختلال روانی را بشناسیم.

قلمستان؛ همراه شما برای افزایش آگاهی درباره سلامت روان