📢 با ما همراه باشید :
عوارض سیگار چیست؟ بررسی کامل مضرات سیگار بر بدن
عوارض سیگار بر ریه، قلب، مغز، پوست، معده و باروری را بشناسید؛ از خطر سرطان و بیماری قلبی تا مضرات دود دستدوم و فواید ترک سیگار.
عوارض سیگار؛ سیگار چه بلایی سر بدن میآورد؟
سیگار یکی از مهمترین عوامل قابل پیشگیری بیماری، ناتوانی و مرگ زودرس در جهان است. دود سیگار فقط ریهها را درگیر نمیکند؛ مواد موجود در دود تنباکو میتوانند تقریباً به تمام اندامهای بدن آسیب برسانند و خطر ابتلا به سرطان، بیماریهای قلبی و عروقی، بیماریهای ریوی، دیابت و بسیاری از مشکلات دیگر را افزایش دهند.
بر اساس گزارش بهروز سازمان جهانی بهداشت، مصرف دخانیات سالانه باعث مرگ بیش از ۷ میلیون نفر در جهان میشود و بیش از ۱.۶ میلیون نفر از این مرگها مربوط به افراد غیرسیگاری است که در معرض دود دستدوم قرار گرفتهاند.
در این مقاله از قلمستان، مهمترین عوارض سیگار بر بدن، ریه، قلب، مغز، پوست، دستگاه گوارش، باروری و سلامت اطرافیان را بررسی میکنیم.
سیگار چه موادی دارد؟
دود تنباکو حاوی بیش از ۷۰۰۰ ماده شیمیایی است که دستکم ۲۵۰ مورد از آنها برای بدن مضر شناخته شدهاند و حداقل ۶۹ ماده نیز توانایی ایجاد سرطان دارند. از جمله این مواد میتوان به مونوکسیدکربن، بنزن، فرمالدهید، آرسنیک، کادمیوم و برخی ترکیبات سرطانزا اشاره کرد.
نیکوتین نیز مادهای بسیار اعتیادآور است که باعث وابستگی به سیگار میشود.
بنابراین اعتیاد به سیگار فقط یک عادت ساده نیست؛ نیکوتین باعث تغییراتی در سیستم پاداش مغز میشود و ترک را برای بسیاری از افراد دشوار میکند.
مهمترین عوارض سیگار بر بدن
سیگار تقریباً هیچ بخش مهمی از بدن را کاملاً بیتأثیر باقی نمیگذارد.
مهمترین عوارض شناختهشده عبارتاند از:
- سرطان
- بیماری قلبی و عروقی
- سکته مغزی
- بیماری انسدادی مزمن ریه یا COPD
- برونشیت مزمن
- آمفیزم
- افزایش خطر دیابت نوع ۲
- کاهش عملکرد سیستم ایمنی
- افزایش خطر عفونتهای تنفسی
- مشکلات باروری
- مشکلات دوران بارداری
- بیماریهای دهان و لثه
- برخی بیماریهای چشمی
- پوکی استخوان
- افزایش خطر برخی بیماریهای گوارشی
CDC و NCI تأکید میکنند که سیگار تقریباً تمام اندامهای بدن را تحت تأثیر قرار میدهد.
عوارض سیگار بر ریه
ریه یکی از نخستین اندامهایی است که مستقیماً با دود سیگار تماس پیدا میکند.
مصرف طولانیمدت سیگار میتواند باعث آسیب به بافت ریه، التهاب راههای هوایی و کاهش عملکرد تنفسی شود.
یکی از مهمترین بیماریهای مرتبط با سیگار، بیماری انسدادی مزمن ریه یا COPD است.
COPD شامل بیماریهایی مانند برونشیت مزمن و آمفیزم میشود و میتواند باعث علائمی مانند:
- تنگی نفس
- سرفه مزمن
- خسخس سینه
- تولید زیاد خلط
- کاهش توانایی فعالیت بدنی
شود.
سیگار و سرطان ریه
رابطه سیگار با سرطان ریه بهخوبی ثابت شده است.
CDC اعلام میکند که مصرف دخانیات میتواند تقریباً در بخشهای مختلف بدن باعث سرطان شود و سیگار و دود دستدوم عامل نزدیک به ۹ مورد از هر ۱۰ مرگ ناشی از سرطان ریه هستند.
اما سرطان مرتبط با سیگار فقط سرطان ریه نیست.
مصرف دخانیات میتواند خطر سرطانهای:
- دهان و گلو
- حنجره
- مری
- معده
- کبد
- پانکراس
- کلیه
- مثانه
- دهانه رحم
- روده بزرگ و راستروده
- خون
را نیز افزایش دهد.
عوارض سیگار بر قلب و عروق
سیگار یکی از عوامل مهم بیماریهای قلبی و عروقی است.
مواد موجود در دود سیگار میتوانند به دیواره رگها آسیب بزنند، خون را مستعد لختهشدن کنند و روند تشکیل پلاک در عروق را افزایش دهند.
در نتیجه خطر بیماریهایی مانند:
- بیماری عروق کرونر قلب
- حمله قلبی
- سکته مغزی
- بیماری عروق محیطی
- آنوریسم آئورت
افزایش پیدا میکند.
طبق اطلاعات CDC، سیگار کشیدن میتواند خطر بیماری عروق کرونر قلب و سکته مغزی را در مقایسه با افراد غیرسیگاری حدود ۲ تا ۴ برابر افزایش دهد. حتی افرادی که کمتر از پنج نخ سیگار در روز مصرف میکنند نیز ممکن است نشانههای اولیه بیماری قلبیعروقی داشته باشند.
عوارض سیگار بر مغز
سیگار و نیکوتین میتوانند بر عملکرد مغز و سیستم عصبی تأثیر بگذارند.
مهمترین موضوع در این بخش، وابستگی به نیکوتین است.
فرد ممکن است بهتدریج برای رسیدن به احساس مشابه، به مصرف نیکوتین بیشتری نیاز پیدا کند و در صورت قطع مصرف با علائم ترک مواجه شود.
از طرف دیگر، مصرف دخانیات با افزایش خطر سکته مغزی و برخی مشکلات عصبی نیز ارتباط دارد. سازمان جهانی بهداشت همچنین مصرف دخانیات را یکی از عوامل خطر زوال شناختی و دمانس معرفی میکند.
عوارض سیگار بر پوست و ظاهر
سیگار فقط سلامت داخلی بدن را تحت تأثیر قرار نمیدهد و میتواند روی ظاهر پوست نیز اثر بگذارد.
مواد موجود در دود تنباکو میتوانند بر جریان خون و اکسیژنرسانی به بافتها تأثیر بگذارند.
از پیامدهای مرتبط با مصرف سیگار میتوان به:
- پیری زودرس پوست
- کاهش کیفیت پوست
- آسیب بافتی
- کندتر شدن روند ترمیم زخم
اشاره کرد.
ترک سیگار میتواند به بهبود سلامت عمومی بدن و روند ترمیم کمک کند.
عوارض سیگار بر دهان و دندان
دود سیگار مستقیماً با دهان تماس دارد و مصرف دخانیات با مشکلات مختلف دهان و لثه ارتباط دارد.
یکی از مشکلات مهم، بیماریهای لثه و پریودنتال است.
سیگار همچنین خطر برخی سرطانهای دهان و گلو را افزایش میدهد.
به همین دلیل، بوی بد دهان، مشکلات لثه و آسیبهای دندانی تنها بخشی از پیامدهای احتمالی مصرف دخانیات هستند.
عوارض سیگار بر دستگاه گوارش
سیگار میتواند دستگاه گوارش را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
مصرف دخانیات با افزایش خطر برخی بیماریها و سرطانهای دستگاه گوارش ارتباط دارد و سازمان جهانی بهداشت از ارتباط مصرف دخانیات با مشکلاتی مانند زخم معده و برخی بیماریهای التهابی روده نیز خبر میدهد.
از طرف دیگر، برخی سرطانهای گوارشی مانند سرطان معده، مری، کبد و پانکراس نیز با مصرف دخانیات ارتباط دارند.
عوارض سیگار بر سیستم ایمنی
سیگار میتواند عملکرد طبیعی سیستم ایمنی را مختل کند.
ضعیف شدن پاسخهای ایمنی باعث میشود بدن در برابر برخی عفونتها آسیبپذیرتر شود.
افراد سیگاری همچنین بیشتر در معرض برخی عفونتهای دستگاه تنفسی قرار میگیرند.
عوارض سیگار بر باروری
سیگار میتواند بر باروری زنان و مردان اثر منفی داشته باشد.
CDC اعلام میکند که مصرف سیگار میتواند باعث مشکلات باروری در زنان و مردان شود. همچنین مصرف سیگار پیش از بارداری یا در دوران بارداری با افزایش خطر عوارض بارداری و آسیب به سلامت مادر و جنین همراه است.
به همین دلیل، ترک سیگار پیش از بارداری و در دوران بارداری اهمیت ویژهای دارد.
عوارض سیگار در دوران بارداری
مصرف سیگار در دوران بارداری میتواند خطر عوارض مختلفی را افزایش دهد.
از جمله پیامدهای احتمالی میتوان به:
- مشکلات بارداری
- مشکلات مربوط به جفت
- زایمان زودرس
- آسیب به رشد جنین
- وزن کم هنگام تولد
- برخی عوارض جدی برای نوزاد
اشاره کرد.
دود دستدوم نیز برای زنان باردار و جنین بیخطر نیست.
عوارض سیگار برای اطرافیان
یکی از اشتباهات رایج این است که تصور کنیم تنها فرد سیگاری آسیب میبیند.
دود دستدوم نیز خطرناک است.
سازمان جهانی بهداشت میگوید هیچ سطح بیخطری از مواجهه با دود دستدوم وجود ندارد. این دود میتواند خطر بیماری قلبی، سکته مغزی و سرطان ریه را در افراد غیرسیگاری افزایش دهد.
در کودکان نیز قرار گرفتن در معرض دود سیگار با افزایش خطر عفونتهای تنفسی، عفونت گوش، حملات آسم و سندرم مرگ ناگهانی نوزاد ارتباط دارد.
آیا مصرف چند نخ سیگار در روز هم خطرناک است؟
بله.
این تصور که «اگر روزی فقط چند نخ سیگار بکشم، مشکلی ایجاد نمیشود» درست نیست.
NCI تأکید میکند که سطح بیخطری برای مصرف سیگار وجود ندارد و حتی مصرف یک نخ سیگار در روز در طولانیمدت میتواند با افزایش خطر برخی سرطانها و مرگ زودرس همراه باشد.
البته میزان خطر تحت تأثیر عواملی مانند تعداد سیگار مصرفی، مدت زمان مصرف و سن شروع مصرف قرار دارد.
آیا قلیان از سیگار کمضررتر است؟
نباید تصور کرد که قلیان به دلیل عبور دود از آب بیخطر است.
محصولات تنباکویی در اشکال مختلف میتوانند مواد سمی و سرطانزا وارد بدن کنند و سازمان جهانی بهداشت تأکید میکند که تمام اشکال مصرف دخانیات مضر هستند.
ترک سیگار چه فوایدی دارد؟
ترک سیگار در هر سنی برای سلامتی مفید است.
فواید ترک از مدت کوتاهی پس از آخرین سیگار آغاز میشود.
بر اساس اطلاعات NCI:
- در چند ساعت نخست، سطح مونوکسیدکربن خون شروع به کاهش میکند.
- طی چند هفته، گردش خون بهتر میشود و سرفه و خسخس میتواند کاهش پیدا کند.
- طی چند ماه، عملکرد ریه میتواند بهبود قابلتوجهی پیدا کند.
- در سالهای بعد، خطر بیماریهای قلبی، سرطان و سایر بیماریهای مرتبط با سیگار کاهش مییابد.
بنابراین ترک سیگار حتی پس از سالها مصرف نیز ارزشمند است.
ترک سیگار چگونه آسانتر میشود؟
ترک سیگار برای بعضی افراد دشوار است، اما روشهای مختلفی برای افزایش احتمال موفقیت وجود دارد.
از روشهای مورد استفاده میتوان به:
- مشاوره و حمایت روانشناختی
- برنامه ترک سیگار
- درمان جایگزین نیکوتین
- برخی داروهای ترک سیگار با نظر پزشک
- شناسایی عوامل محرک مصرف
- حمایت خانواده و دوستان
اشاره کرد.
NCI تأکید میکند که مشاوره و درمان دارویی از روشهای مورد بررسی و استفاده برای کمک به ترک سیگار هستند.
اگر فرد بیماری زمینهای دارد یا داروی خاصی مصرف میکند، بهتر است برای انتخاب روش مناسب ترک با پزشک یا متخصص مربوطه مشورت کند.
آیا ترک ناگهانی سیگار خطرناک است؟
برای بیشتر افراد، ترک سیگار بهخودیخود خطرناک نیست؛ اما ممکن است علائم ترک نیکوتین ایجاد شود.
این علائم میتوانند شامل:
- میل شدید به سیگار
- تحریکپذیری
- بیقراری
- دشواری تمرکز
- تغییرات خلقی
- افزایش اشتها
- اختلال موقت خواب
باشند.
شدت این علائم در افراد مختلف متفاوت است و استفاده از حمایت تخصصی میتواند روند ترک را آسانتر کند.
۱۰ حقیقت مهم درباره عوارض سیگار
۱. سیگار تقریباً به تمام اندامهای بدن آسیب میزند.
۲. دود سیگار بیش از ۷۰۰۰ ماده شیمیایی دارد.
۳. دستکم ۶۹ ماده موجود در دود تنباکو سرطانزا شناخته شدهاند.
۴. سیگار خطر بیماری قلبی و سکته مغزی را افزایش میدهد.
۵. سیگار یکی از عوامل اصلی COPD است.
۶. مصرف دخانیات با بیش از ۲۰ نوع سرطان یا زیرنوع سرطان ارتباط دارد.
۷. دود دستدوم نیز برای افراد غیرسیگاری خطرناک است.
۸. سیگار میتواند بر باروری زنان و مردان اثر منفی داشته باشد.
۹. حتی مصرف مقدار کم سیگار نیز کاملاً بیخطر نیست.
۱۰. ترک سیگار در هر سنی فواید قابلتوجهی برای سلامت دارد.
جمعبندی
عوارض سیگار بسیار گستردهتر از آسیب به ریههاست. سیگار میتواند قلب و عروق، مغز، سیستم ایمنی، دستگاه گوارش، پوست، دهان و دندان، سیستم تولیدمثل و تقریباً تمام اندامهای بدن را تحت تأثیر قرار دهد.
از طرف دیگر، دود دستدوم نیز برای اطرافیان بیخطر نیست و بهخصوص میتواند کودکان، زنان باردار و افراد مبتلا به بیماریهای زمینهای را تحت تأثیر قرار دهد.
خبر خوب این است که ترک سیگار در هر سنی مفید است و هرچه زودتر انجام شود، فرصت بیشتری برای کاهش خطر بیماریهای مرتبط با دخانیات وجود خواهد داشت.
سوالات متداول درباره عوارض سیگار
آیا سیگار فقط به ریه آسیب میزند؟
خیر. سیگار تقریباً تمام اندامهای بدن را تحت تأثیر قرار میدهد و با بیماریهای قلبی، سکته مغزی، سرطان، COPD، دیابت و مشکلات متعدد دیگر ارتباط دارد.
آیا روزی یک نخ سیگار ضرر دارد؟
بله. مصرف کم سیگار نیز کاملاً بیخطر نیست و مصرف طولانیمدت حتی یک نخ در روز میتواند خطر برخی بیماریها و مرگ زودرس را افزایش دهد.
آیا دود سیگار برای کودکان خطرناک است؟
بله. دود دستدوم میتواند خطر عفونتهای تنفسی، حملات آسم، عفونت گوش و سندرم مرگ ناگهانی نوزاد را افزایش دهد.
آیا ترک سیگار بعد از چند سال هنوز فایده دارد؟
بله. ترک سیگار در هر سنی باعث کاهش خطر بیماریهای مرتبط با مصرف دخانیات میشود و فواید آن از مدت کوتاهی پس از ترک آغاز میشود.
مهمترین عارضه سیگار چیست؟
نمیتوان تنها یک عارضه را مهمترین دانست؛ سیگار خطر مجموعهای از بیماریهای جدی، از جمله سرطان، بیماری قلبی، سکته مغزی و بیماریهای مزمن ریه را افزایش میدهد.
