📢 با ما همراه باشید :
علائم بالینی بیماری میگرن؛ نشانهها، مراحل حمله و علائم هشدار
علائم بالینی بیماری میگرن چیست؟ با نشانههای میگرن، سردرد ضرباندار، تهوع، اورا، مراحل حمله، میگرن مزمن و علائم هشدار آشنا شوید.
علائم بالینی بیماری میگرن؛ نشانهها، مراحل حمله و علائم هشدار
میگرن یکی از اختلالات شایع و ناتوانکننده سیستم عصبی است که معمولاً به شکل حملات تکرارشونده سردرد بروز میکند. برخلاف تصور رایج، میگرن فقط یک «سردرد معمولی» نیست و میتواند با علائم مختلفی مانند تهوع، استفراغ، حساسیت به نور و صدا، اختلالات بینایی و خستگی همراه باشد. (World Health Organization)
علائم میگرن در همه افراد یکسان نیست و حتی ممکن است یک فرد در حملات مختلف، تجربه متفاوتی داشته باشد. بعضی افراد قبل از شروع درد علائم هشداردهنده دارند و برخی دیگر ممکن است دچار «اورا» شوند.
در این مقاله از قلمستان با علائم بالینی میگرن، مراحل حمله، میگرن با اورا و بدون اورا، علائم میگرن شدید و نشانههایی که نیاز به مراجعه فوری پزشکی دارند آشنا میشویم.
میگرن چیست؟
میگرن یک اختلال اولیه سردرد است که معمولاً به شکل حملات تکرارشونده ظاهر میشود.
حمله میگرن در بسیاری از افراد بین ۴ تا ۷۲ ساعت طول میکشد و میتواند با تهوع، استفراغ، حساسیت به نور و حساسیت به صدا همراه باشد. (ICHD-3)
درد میگرنی اغلب یکطرفه و ضرباندار است و ممکن است با فعالیتهای معمولی مانند راه رفتن یا بالا رفتن از پلهها تشدید شود. البته همه افراد تمام این ویژگیها را ندارند.
مهمترین علائم بالینی میگرن چیست؟
علائم میگرن را میتوان به چند گروه اصلی تقسیم کرد:
- سردرد ضرباندار
- درد متوسط تا شدید
- درد معمولاً یکطرفه
- تشدید درد با فعالیت
- تهوع
- استفراغ
- حساسیت به نور
- حساسیت به صدا
- حساسیت به بو در برخی افراد
- اختلالات بینایی
- گزگز یا بیحسی
- اختلال موقت در صحبت کردن
- خستگی
- کاهش تمرکز
- تغییرات خلقی
ترکیب و شدت این علائم از فردی به فرد دیگر متفاوت است. (Mayo Clinic)
۱. سردرد ضرباندار
یکی از مشخصههای شناختهشده میگرن، درد ضرباندار یا تپشدار است.
این درد ممکن است در یک طرف سر بیشتر احساس شود، اما الزاماً همیشه یکطرفه نیست و در بعضی افراد میتواند هر دو طرف سر را درگیر کند. (ICHD-3)
شدت درد نیز میتواند از متوسط تا شدید باشد و گاهی فعالیتهای روزمره فرد را مختل کند.
۲. تشدید درد با فعالیت
در میگرن، فعالیت فیزیکی معمولی ممکن است باعث تشدید درد شود.
برای مثال فرد ممکن است متوجه شود هنگام:
- راه رفتن
- بالا رفتن از پله
- خم شدن
- فعالیت بدنی
درد شدیدتر میشود.
این ویژگی یکی از معیارهای مهم در تشخیص بالینی میگرن بدون اورا محسوب میشود. (ICHD-3)
۳. تهوع و استفراغ
تهوع یکی از علائم شایع همراه با حمله میگرن است.
برخی افراد علاوه بر تهوع دچار استفراغ نیز میشوند. این وضعیت میتواند خوردن و نوشیدن را دشوار کند و در حملات شدید، خطر کمآبی بدن را افزایش دهد.
۴. حساسیت به نور
فرد مبتلا به میگرن ممکن است هنگام حمله نسبت به نور بسیار حساس شود.
نور شدید، نور صفحه نمایش، نور خورشید یا حتی نور معمولی محیط ممکن است درد را تشدید کند.
به همین دلیل بسیاری از افراد هنگام حمله ترجیح میدهند در محیطی تاریک و آرام استراحت کنند.
۵. حساسیت به صدا
حساسیت به صدا یا فونوفوبیا نیز از علائم رایج میگرن است.
صداهایی که در حالت عادی آزاردهنده نیستند ممکن است هنگام حمله میگرنی بسیار ناخوشایند شوند.
گاهی حساسیت به نور و صدا همزمان اتفاق میافتد. (ICHD-3)
۶. حساسیت به بو
برخی افراد مبتلا به میگرن نسبت به بوها نیز حساس میشوند.
بوی عطر، دود، غذا یا مواد شیمیایی ممکن است در بعضی افراد باعث تشدید علائم یا تحریک حمله شود.
بااینحال حساسیت به بو جزو معیارهای اصلی تشخیصی میگرن نیست و در همه افراد دیده نمیشود.
مراحل بالینی حمله میگرن
حمله میگرن در بعضی افراد میتواند چهار مرحله داشته باشد:
- پرودروم یا مرحله پیشدرآمد
- اورا
- مرحله سردرد
- پستدروم یا مرحله پس از حمله
البته همه افراد تمام این مراحل را تجربه نمیکنند. (Mayo Clinic)
مرحله اول: پرودروم
پرودروم ممکن است ساعتها یا حتی یک تا دو روز قبل از شروع سردرد ظاهر شود.
علائم احتمالی این مرحله شامل:
- تغییرات خلقی
- خستگی
- خمیازه مکرر
- سفتی گردن
- هوس غذایی
- یبوست
- افزایش ادرار
- تغییر سطح فعالیت
است. (Mayo Clinic)
گاهی فرد این علائم را به میگرن ارتباط نمیدهد و تصور میکند صرفاً خسته یا بیحوصله است.
مرحله دوم: اورا
اورا مجموعهای از علائم عصبی موقتی و برگشتپذیر است که در بعضی افراد قبل یا همزمان با سردرد اتفاق میافتد.
اورا معمولاً کمتر از یک ساعت طول میکشد و شایعترین نوع آن، علائم بینایی است. (Mayo Clinic)
علائم بینایی اورا
ممکن است فرد موارد زیر را تجربه کند:
- دیدن نورهای درخشان
- خطوط زیگزاگ
- نقاط درخشان
- لکههای کور در میدان دید
- تغییر موقت بینایی
- کاهش موقت دید
علائم بینایی معمولاً بهتدریج ایجاد میشوند و برگشتپذیر هستند. (Mayo Clinic)
علائم حسی اورا
گاهی اورا به شکل احساس گزگز یا بیحسی ظاهر میشود.
این حالت ممکن است از دست یا صورت شروع شود و به قسمتهای دیگر گسترش پیدا کند. (Mayo Clinic)
اختلال گفتار
برخی افراد ممکن است در هنگام اورا دچار مشکل موقت در صحبت کردن یا پیدا کردن کلمات شوند. (Mayo Clinic)
نکته مهم: علائم عصبی جدید مانند ضعف یکطرفه بدن، اختلال ناگهانی گفتار یا از دست دادن دید را نباید خودسرانه به میگرن نسبت داد؛ بهخصوص اگر برای اولین بار اتفاق افتاده باشند، زیرا بیماریهایی مانند سکته مغزی نیز میتوانند علائم مشابه ایجاد کنند. (Mayo Clinic)
مرحله سوم: حمله سردرد
در این مرحله، درد اصلی میگرن ایجاد میشود.
ویژگیهای معمول درد عبارتاند از:
- ضرباندار بودن
- شدت متوسط تا شدید
- اغلب یکطرفه بودن
- تشدید با فعالیت
- همراهی با تهوع یا استفراغ
- حساسیت به نور و صدا
حمله درماننشده یا ناموفق درمانشده میتواند حدود ۴ تا ۷۲ ساعت ادامه داشته باشد. (ICHD-3)
مرحله چهارم: پستدروم
پس از پایان سردرد، بعضی افراد وارد مرحلهای میشوند که به آن پستدروم گفته میشود.
در این مرحله ممکن است فرد احساس کند:
- بسیار خسته است
- انرژی ندارد
- تمرکز برایش دشوار شده
- احساس گیجی یا تغییر خلق دارد
- بدنش سنگین است
در برخی افراد نیز ممکن است احساس بهتری ایجاد شود. (Mayo Clinic)
میگرن با اورا چیست؟
در میگرن با اورا، علائم عصبی موقت قبل یا همزمان با سردرد ایجاد میشوند.
این علائم میتوانند شامل تغییرات بینایی، حسی یا گفتاری باشند. اورا معمولاً برگشتپذیر است و علائم آن بهتدریج ایجاد میشوند. (ICHD-3)
حدود یکسوم افراد مبتلا به میگرن ممکن است اورا را تجربه کنند، هرچند این عدد بسته به جمعیت مورد مطالعه متفاوت است. (Mayo Clinic)
میگرن بدون اورا چیست؟
در میگرن بدون اورا، فرد حملات میگرنی را بدون مرحله اورای مشخص تجربه میکند.
طبق معیارهای ICHD-3، حملات معمولاً ۴ تا ۷۲ ساعت طول میکشند و سردرد دارای دستکم دو ویژگی از چهار ویژگی زیر است:
- یکطرفه بودن
- ضرباندار بودن
- شدت متوسط یا شدید
- تشدید با فعالیت معمول
همچنین در طول سردرد باید تهوع و/یا استفراغ یا حساسیت به نور و صدا وجود داشته باشد. (ICHD-3)
میگرن مزمن چیست؟
میگرن مزمن با تعداد بالای روزهای سردرد تعریف میشود.
طبق معیار ICHD-3، فرد باید برای بیش از ۳ ماه، حداقل ۱۵ روز در ماه دچار سردرد باشد و در حداقل ۸ روز در ماه ویژگیهای میگرنی داشته باشد. (ICHD-3)
میگرن مزمن میتواند تأثیر قابلتوجهی بر زندگی روزمره، فعالیت شغلی، روابط اجتماعی و کیفیت زندگی داشته باشد. (World Health Organization)
علائم میگرن در زنان
میگرن در زنان ممکن است با تغییرات هورمونی ارتباط داشته باشد و در برخی افراد در حوالی دوره قاعدگی بیشتر رخ دهد.
برای بررسی این ارتباط، ثبت زمان حملات و ارتباط آنها با چرخه قاعدگی میتواند اطلاعات مفیدی در اختیار پزشک قرار دهد.
بااینحال، هر سردردی که در زمان قاعدگی ایجاد شود الزاماً «میگرن قاعدگی» نیست و تشخیص باید بر اساس الگوی علائم و معیارهای بالینی انجام شود.
تفاوت علائم میگرن با سردرد معمولی
سردردهای مختلف علل و ویژگیهای متفاوتی دارند.
در میگرن، درد اغلب ضرباندار و متوسط تا شدید است و ممکن است با تهوع، حساسیت به نور و صدا و تشدید درد با فعالیت همراه باشد. (ICHD-3)
در مقابل، بسیاری از سردردهای تنشی بیشتر به صورت فشار یا احساس فشردگی در دو طرف سر توصیف میشوند.
بنابراین صرفاً محل درد برای تشخیص میگرن کافی نیست و پزشک باید کل الگوی علائم را بررسی کند.
چه عواملی ممکن است حمله میگرن را تحریک کنند؟
محرکهای میگرن در افراد مختلف متفاوت هستند.
برخی عوامل گزارششده عبارتاند از:
- کمخوابی یا تغییر الگوی خواب
- حذف وعده غذایی
- استرس
- برخی بوها
- نور شدید
- تغییرات آبوهوا
- بعضی غذاها
- تغییرات هورمونی
البته وجود یک عامل در فهرست محرکهای شناختهشده به این معنی نیست که حتماً در همه افراد باعث حمله میگرن میشود. (Mayo Clinic)
چه زمانی برای میگرن باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر سردردها بهطور مکرر اتفاق میافتند، شدیدتر شدهاند، الگوی آنها تغییر کرده یا فعالیتهای روزمره را مختل میکنند، بهتر است فرد توسط پزشک ارزیابی شود. (Mayo Clinic)
ثبت اطلاعات حملات نیز میتواند مفید باشد؛ برای مثال:
- تاریخ شروع سردرد
- مدت سردرد
- شدت درد
- محل درد
- علائم همراه
- غذاها و فعالیتهای قبل از حمله
- میزان خواب
- داروهای مصرفشده
- ارتباط احتمالی با قاعدگی
علائم هشداردهنده سردرد که نیاز به بررسی فوری دارند
هر سردرد شدیدی الزاماً میگرن نیست.
در شرایط زیر باید فوراً ارزیابی پزشکی انجام شود:
- شروع ناگهانی و بسیار شدید سردرد
- سردردی که بهطور ناگهانی به اوج شدت میرسد
- سردرد همراه با تب و سفتی گردن
- گیجی یا کاهش سطح هوشیاری
- تشنج
- ضعف یا بیحسی یکطرفه بدن
- اختلال در صحبت کردن
- اختلال ناگهانی بینایی
- سردرد پس از ضربه به سر
- سردرد جدید و غیرمعمول در سنین بالاتر
- سردردی که الگوی قبلی آن بهطور واضح تغییر کرده است
این علائم میتوانند در بعضی موارد نشانه بیماریهای جدی مانند سکته، خونریزی مغزی یا عفونتهای سیستم عصبی باشند. (Mayo Clinic)
تشخیص میگرن چگونه انجام میشود؟
تشخیص میگرن معمولاً بر اساس شرح حال، ویژگیهای سردرد، علائم همراه و معاینه پزشکی انجام میشود.
برای میگرن یک آزمایش خون یا تصویربرداری اختصاصی که بهتنهایی بیماری را تأیید کند وجود ندارد. در بعضی افراد، اگر علائم غیرمعمول باشند یا پزشک به علت دیگری شک کند، ممکن است آزمایشهای تکمیلی مانند تصویربرداری مغز لازم شود. (Mayo Clinic)
آیا میگرن قابل درمان است؟
میگرن یک بیماری قابل مدیریت است و روش درمان به تعداد و شدت حملات، علائم، بیماریهای همراه و شرایط فرد بستگی دارد.
درمان ممکن است شامل داروهای مناسب برای زمان حمله، داروهای پیشگیرانه برای افراد واجد شرایط و اصلاح برخی عوامل سبک زندگی باشد.
خواب منظم، وعدههای غذایی منظم، شناسایی محرکهای شخصی و مدیریت استرس نیز میتوانند بخشی از برنامه کنترل میگرن باشند. (Mayo Clinic)
جمعبندی
علائم بالینی میگرن بسیار متنوع هستند و فقط به سردرد محدود نمیشوند.
سردرد ضرباندار، تهوع، استفراغ، حساسیت به نور و صدا، تشدید درد با فعالیت و در برخی افراد علائم اورا از مهمترین ویژگیهای بالینی میگرن هستند. (ICHD-3)
برخی افراد پیش از شروع درد، علائمی مانند خمیازه، خستگی، تغییر خلق یا هوس غذایی را تجربه میکنند و پس از پایان حمله نیز ممکن است برای مدتی احساس خستگی و کاهش تمرکز داشته باشند.
شناخت الگوی شخصی علائم و ثبت حملات میتواند به تشخیص و مدیریت بهتر کمک کند؛ اما سردرد ناگهانی و بسیار شدید یا همراه با علائم عصبی جدید، نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است. (Mayo Clinic)
سوالات متداول درباره علائم بالینی میگرن
مهمترین علامت میگرن چیست؟
سردرد متوسط تا شدید، اغلب ضرباندار و معمولاً یکطرفه، همراه با علائمی مانند تهوع یا حساسیت به نور و صدا از ویژگیهای اصلی میگرن است. (ICHD-3)
آیا میگرن همیشه یک طرف سر را دردناک میکند؟
خیر. درد میگرن اغلب یکطرفه است، اما ممکن است در هر دو طرف سر نیز احساس شود. (Mayo Clinic)
اورا در میگرن چیست؟
اورا مجموعهای از علائم عصبی موقت و برگشتپذیر است که بیشتر به شکل اختلالات بینایی ظاهر میشود، اما میتواند شامل گزگز، بیحسی یا اختلال گفتار نیز باشد. (Mayo Clinic)
حمله میگرن چقدر طول میکشد؟
حمله میگرن درماننشده یا ناموفق درمانشده معمولاً ۴ تا ۷۲ ساعت طول میکشد. (ICHD-3)
آیا تهوع نشانه میگرن است؟
بله، تهوع و گاهی استفراغ از علائم شایع همراه با حمله میگرن هستند. (Mayo Clinic)
آیا میگرن خطرناک است؟
خود میگرن معمولاً یک اختلال اولیه سردرد است، اما هر سردردی که شبیه میگرن باشد الزاماً میگرن نیست. سردرد ناگهانی و بسیار شدید یا سردرد همراه با ضعف، بیحسی، اختلال گفتار، تب، سفتی گردن، تشنج یا اختلال هوشیاری باید فوراً بررسی شود. (Mayo Clinic)
