دسته 💬تجربه‌های شخصی

پیرمرد هر روز صبح، پیش از آنکه آفتاب از پشت بام‌های شیروانی بالا بیاید، کنار درخت نارنج حیاط می‌نشست. چای را در استکان کمرباریک می‌ریخت، نگاهش را به شاخه‌ها می‌دوخت و آرام زیر لب چیزی می‌گفت. نوه‌اش که آن روزها کلاس نهم بود، یک بار پرسید: «بابابزرگ، با درخت حرف می‌زنی؟»

پیرمرد خندید. خنده‌اش شبیه صدای ترک خوردن چوب خشک در بخاری بود؛ کوتاه و گرم

«با درخت حرف نمی‌زنم. به درخت گوش می‌دهم»

نوه‌اش اخم کرد. «درخت که حرف نمیزند.»

پیرمرد استکان را روی نعلبکی گذاشت. «درخت هزار سال حرف می‌زند، اگر کسی باشد که بشنود. این نارنج را خودم کاشتم، سالی که پدرت به دنیا آمد. آن روزها فکر می‌کردم درخت، میوه می‌دهد. حالا می‌دانم درخت، زمان می‌دهد.»

نوه‌اش چیزی نگفت. به تنهٔ درخت نگاه کرد، به پوستِ ترک‌خورده‌اش، به ریشه‌هایی که مثل انگشتانِ پینه‌بسته از خاک بیرون زده بودند. آن روز چیزی نفهمید. اما سال‌ها بعد، وقتی خودش پدر شد و پسرش از او پرسید «چرا این درخت این‌قدر کج و معوج است؟» فهمید

درخت مثل پیرمرد بود. کج، اما ایستاده. خمیده، اما پابرجا. و آن روزها که پیرمرد کنار درخت می‌نشست، در حقیقت آینه‌ای در برابر آینه بود؛ یکی با ریشه‌هایش حرف می‌زد، دیگری با خاطراتش

سالمندان درخت‌های کهنسالِ قلمستان زندگی‌اند. سایه‌شان خنک است، اما گاهی از یاد می‌بریم که زیر همین سایه نشسته‌ایم. میوه‌شان را می‌چینیم، اما تنه‌شان را نادیده می‌گیریم. آن‌ها نقره در سر و طلا در دهان دارند، چنان‌که گفته‌اند؛ نه از سر ضعف، که از سر کمال. سالمندی دورهٔ «کمال، پختگی، بردباری، خردمندی، شکیبائی و صلابت» است، نه دورهٔ فراموشی

پیرمردی که در پارک تنها نشسته، کتابی است که کسی حوصلهٔ خواندنش را ندارد. مادربزرگی که خاطراتش را برای بار صدم تعریف می‌کند، تقویمی است که کسی صفحه‌هایش را ورق نمی‌زند. اما ما با احترام به کهن‌سالان، در حقیقت به فردای خود احترام می‌گذاریم آن‌ها دیروزِ ما هستند و ما فردای آن‌ها

پیرمرد چند سال بعد از آن صبح‌ها رفت. درخت نارنج ماند. نوه‌اش حالا هر سال اسفند که بوی نارنج حیاط را پر می‌کند، کنار درخت می‌نشیند. چای می‌ریزد. به شاخه‌ها نگاه می‌کند و آرام زیر لب چیزی می‌گوید

نه با درخت

با کسی که در تنهٔ درخت، در بوی نارنج، در سایهٔ خنکِ عصرهای اسفند، هنوز زنده است.

قلمستان تنها نیست. اگر کسی باشد که گوش بدهد، درخت‌ها هزار سال حرف می‌زنند.

پدرم راننده خوبی بود. از آن راننده‌هایی که سی سال پشت فرمان نشستند و یک تصادف هم نداشتند. وقتی ده‌ساله بودم، مرا روی زانویش می‌نشاند و می‌گفت: «فرمان رو محکم بگیر. جاده شوخی نداره»

آن روزها فکر می‌کردم رانندگی یعنی همین: محکم گرفتن. یعنی تو باید کنترل کامل داشته باشی. یعنی اگر رها کنی، همه‌چیز از دست می‌رود.

سیزده سال بعد، خودم پشت فرمان نشستم. پدرم کنارم نشست و همان حرف را تکرار کرد. اما این بار، یک جمله دیگر هم اضافه کرد: «راننده خوب، راننده‌ای نیست که همیشه برونه. راننده خوب، راننده‌ای است که بدونه کِی نرونه»

آن جمله، سال‌ها در گوشم ماند. اما معنی‌اش را دیر فهمیدم. تا شب‌هایی که خسته از سر کار برمی‌گشتم و چشمانم سنگین می‌شد. تا سفرهایی که برگشتنی، بدنم دیگر همکاری نمی‌کرد. تا لحظه‌هایی که می‌دانستم نباید برانم، اما می‌راندم. چون هنوز فکر می‌کردم رها کردن فرمان، ضعف است

رها کردن فرمان، ضعف نیست
ضعف این است که بدانی توان نداری، و باز هم پافشاری کنی.
ضعف این است که به خودت دروغ بگویی که «فقط ده دقیقه دیگه»

پدرم سی سال رانندگی کرد. اما هیچ‌وقت به من یاد نداد که چطور بگویم «من نمی‌توانم». آن را خودم باید یاد می‌گرفتم. و یاد گرفتم سخت، دیر، اما یاد گرفتم.

حالا، وقتی کسی پشت فرمان ماشین من می‌نشیند و من در صندلی شاگرد می‌نشینم، یاد آن جمله پدرم می‌افتم: «راننده خوب، راننده‌ای است که بدونه کِی نرونه»

من دارم یاد می‌گیرم که گاهی، قوی‌ترین کار، رها کردن فرمان است.

من از آن آدم‌هایی بودم که همیشه می‌گفتند: «خودم می‌رانم»

اگر خسته بودم، می‌گفتم: «فقط یه کم چشم‌هام رو می‌بندم، بعد ادامه می‌دم»
اگر شب بود، می‌گفتم: «جاده رو حفظ‌ام»
اگر باران بود، می‌گفتم: «آهسته‌تر می‌رانم»

و یک بار، بعد از یک سفر طولانی، وقتی از بزرگراه وارد شهر شدم، در یک تقاطع، چراغ قرمز را ندیدم. فقط یک ثانیه. یک ثانیه کافی بود تا بفهمم چقدر به فاجعه نزدیک شده بودم.

آن شب، تا صبح بیدار ماندم. نه از ترس، از شرم. به این فکر کردم که چقدر راحت می‌توانستم جان خودم و یک خانواده دیگر را بگیرم. فقط به خاطر یک ثانیه

از آن شب، یک سؤال ساده ذهنم را رها نکرد:

چرا ما یاد گرفته‌ایم که «رانندگی نکردن» را ضعف بدانیم؟

مرد که باشی، باید بگیری. زن که باشی، باید ثابت کنی می‌توانی. هر دو، در یک دام افتاده‌ایم: دام «من باید خودم برانم.»

اما حقیقت این است که رانندگی نکردن، شکست نیست. یک انتخاب است. یک انتخاب هوشمندانه. یک انتخاب برای وقتی که بدنت دیگر همکاری نمی‌کند، وقتی ذهنت خسته است، وقتی نمی‌خواهی ریسک کنی.

«دَش» از همان شب شکل گرفت. نه به خاطر یک ایده تجاری، به خاطر یک آینه. آینه‌ای که به من نشان داد، گاهی قوی‌ترین کار، این است که پشت فرمان ننشینی. و بگذاری کسی که توان دارد، رانندگی کند