📢 با ما همراه باشید :
دیالیز چیست؟ انواع دیالیز، نحوه انجام، عوارض و مراقبتها
دیالیز چیست و چه زمانی انجام میشود؟ با انواع دیالیز، همودیالیز، دیالیز صفاقی، نحوه انجام، عوارض و مراقبتهای مهم بیماران دیالیزی آشنا شوید
دیالیز چیست؟ بررسی انواع دیالیز، نحوه انجام و مراقبتهای لازم
دیالیز یکی از روشهای مهم درمانی برای افرادی است که کلیههای آنها نمیتوانند به اندازه کافی مواد زائد و مایعات اضافی را از بدن دفع کنند. کلیهها وظایف مهمی مانند تصفیه خون، تنظیم آب و برخی مواد معدنی و کمک به حفظ تعادل شیمیایی بدن را بر عهده دارند.
زمانی که عملکرد کلیهها بهشدت کاهش پیدا میکند، دیالیز میتواند بخشی از وظایف کلیه را بر عهده بگیرد و به کنترل مواد زائد، مایعات و برخی مواد معدنی خون کمک کند. با این حال، دیالیز درمان قطعی نارسایی کلیه محسوب نمیشود. (National Kidney Foundation)
دیالیز چیست؟
دیالیز یک روش درمانی برای تصفیه خون در شرایطی است که کلیهها دیگر قادر نیستند وظایف خود را بهخوبی انجام دهند.
در جریان دیالیز، مواد زائد و مایعات اضافی از بدن خارج میشوند و به تنظیم برخی مواد معدنی موجود در خون کمک میشود. میزان و نوع دیالیز مورد نیاز هر فرد به وضعیت کلیهها، شرایط جسمی، بیماریهای زمینهای و نظر تیم درمان بستگی دارد. (NIDDK)
چه زمانی ممکن است فرد به دیالیز نیاز داشته باشد؟
دیالیز بیشتر در شرایط نارسایی شدید کلیه مورد استفاده قرار میگیرد. در نارسایی کلیه، عملکرد کلیهها به اندازهای کاهش پیدا میکند که بدن دیگر نمیتواند تعادل مایعات و مواد زائد را بهتنهایی حفظ کند.
در برخی موارد، دیالیز ممکن است بهطور موقت برای فردی که دچار آسیب حاد کلیه شده است استفاده شود؛ اگر عملکرد کلیهها بهبود پیدا کند، ممکن است دیالیز نیز متوقف شود. (National Kidney Foundation)
انواع دیالیز
بهطور کلی دو نوع اصلی دیالیز وجود دارد:
۱. همودیالیز
در همودیالیز، خون از طریق مسیر مخصوصی از بدن خارج شده و وارد دستگاه دیالیز میشود.
دستگاه خون را از یک فیلتر ویژه به نام «دیالایزر» عبور میدهد. این فیلتر مانند یک «کلیه مصنوعی» عمل میکند و به حذف مواد زائد و مایعات اضافی کمک میکند. سپس خون تصفیهشده به بدن بازگردانده میشود. (National Kidney Foundation)
همودیالیز میتواند در مرکز دیالیز یا در برخی شرایط در خانه انجام شود. برنامه درمانی نیز بر اساس شرایط بیمار توسط پزشک و تیم درمان تعیین میشود. (NIDDK)
۲. دیالیز صفاقی
در دیالیز صفاقی، از پوشش داخلی شکم که «صفاق» نام دارد برای تصفیه خون استفاده میشود.
در این روش، محلول مخصوص دیالیز از طریق یک کاتتر وارد حفره شکم میشود. این محلول برای مدتی در شکم باقی میماند و به جذب مواد زائد و مایعات اضافی کمک میکند. سپس محلول مصرفشده تخلیه و با محلول تازه جایگزین میشود. (NIDDK)
دیالیز صفاقی معمولاً در منزل انجام میشود و میتواند به شکل دستی یا با استفاده از دستگاه مخصوص در طول شب انجام شود. (NIDDK)
دیالیز چگونه انجام میشود؟
روند انجام دیالیز به نوع آن بستگی دارد.
در همودیالیز، ابتدا دسترسی مناسب به جریان خون وجود دارد. خون از طریق این مسیر وارد دستگاه شده و از فیلتر عبور میکند. مواد زائد و مایعات اضافی جدا میشوند و خون تصفیهشده دوباره به بدن بازمیگردد.
در دیالیز صفاقی، محلول دیالیز از طریق کاتتر وارد شکم میشود، مدتی در آن باقی میماند و سپس همراه با مواد زائد و مایعات اضافی تخلیه میشود. این فرایند با محلول تازه تکرار میشود. (National Kidney Foundation)
دیالیز چه موادی را از بدن خارج میکند؟
یکی از وظایف مهم دیالیز، کمک به دفع مواد زائدی است که در صورت کاهش شدید عملکرد کلیه میتوانند در بدن تجمع پیدا کنند.
دیالیز همچنین به خارج کردن بخشی از مایعات اضافی و تنظیم برخی مواد معدنی مانند پتاسیم و سدیم کمک میکند. با این حال، دیالیز تنها بخشی از وظایف کلیه سالم را جایگزین میکند. (NIDDK)
آیا دیالیز نارسایی کلیه را درمان میکند؟
خیر. دیالیز بهطور کلی درمان قطعی نارسایی کلیه نیست.
این روش بخشی از عملکرد از دسترفته کلیه را جبران میکند و میتواند به کنترل مواد زائد و مایعات بدن کمک کند. در افرادی که دچار نارسایی دائمی کلیه هستند، گزینههای درمانی دیگری مانند پیوند کلیه نیز ممکن است مطرح شود. (NIDDK)
عوارض احتمالی دیالیز چیست؟
دیالیز میتواند برای حفظ سلامت فرد بسیار مهم باشد، اما مانند هر روش درمانی ممکن است با عوارض یا مشکلاتی همراه شود.
برخی افراد در طول یا بعد از همودیالیز ممکن است دچار افت فشار خون، خستگی، گرفتگی عضلات یا احساس ضعف شوند. مشکلات مربوط به محل دسترسی عروقی نیز ممکن است ایجاد شود و نیاز به مراقبت پزشکی داشته باشد. (National Kidney Foundation)
در دیالیز صفاقی نیز یکی از نگرانیهای مهم، عفونت بهخصوص عفونت صفاق است؛ به همین دلیل رعایت دقیق اصول بهداشتی و دستورالعملهای تیم درمان اهمیت زیادی دارد.
اگر فرد تحت دیالیز دچار تب، درد شدید، قرمزی یا ترشح غیرطبیعی در محل دسترسی یا کاتتر، تنگی نفس یا علائم غیرمعمول شود، باید سریعاً با تیم درمان تماس بگیرد.
تغذیه در دوران دیالیز
رژیم غذایی بیماران دیالیزی برای همه افراد یکسان نیست و باید بر اساس آزمایشهای خون، نوع دیالیز، میزان باقیمانده عملکرد کلیه و شرایط فرد تنظیم شود.
بسته به شرایط بیمار، ممکن است محدودیتهایی درباره مصرف نمک، مایعات، پتاسیم یا فسفر وجود داشته باشد. میزان مناسب پروتئین نیز میتواند با توجه به نوع دیالیز و وضعیت تغذیهای فرد متفاوت باشد. (NIDDK)
به همین دلیل، بیمار نباید بدون نظر پزشک یا متخصص تغذیه رژیم غذایی خود را بهصورت خودسرانه تغییر دهد.
مراقبتهای مهم برای بیماران دیالیزی
رعایت برنامه درمانی یکی از مهمترین بخشهای مراقبت از بیمار دیالیزی است.
مصرف منظم داروهای تجویزشده، حضور در جلسات دیالیز، رعایت توصیههای غذایی و کنترل میزان مصرف مایعات، پیگیری آزمایشها و مراقبت از محل دسترسی عروقی یا کاتتر، از مواردی هستند که میتوانند به مدیریت بهتر بیماری کمک کنند. (National Kidney Foundation)
همچنین بیمار باید هرگونه علامت جدید یا غیرعادی را با تیم درمان در میان بگذارد.
آیا بیمار دیالیزی میتواند زندگی عادی داشته باشد؟
دیالیز میتواند تغییراتی در برنامه روزمره ایجاد کند، اما بسیاری از افراد با رعایت برنامه درمانی و مراقبتهای پزشکی میتوانند فعالیتهای روزمره خود را ادامه دهند.
میزان فعالیت، کار، سفر، ورزش و رژیم غذایی باید با توجه به شرایط هر فرد و توصیه تیم درمان تنظیم شود.
تفاوت همودیالیز و دیالیز صفاقی چیست؟
در همودیالیز، تصفیه خون توسط دستگاه و فیلتر مخصوص انجام میشود، در حالی که در دیالیز صفاقی از پوشش داخلی شکم برای تصفیه خون استفاده میشود.
همودیالیز میتواند در مرکز درمانی یا در شرایط خاص در منزل انجام شود، در حالی که دیالیز صفاقی معمولاً در منزل انجام میشود. انتخاب روش مناسب به شرایط پزشکی، سبک زندگی، امکانات موجود و نظر بیمار و تیم درمان بستگی دارد. (NIDDK)
آیا دیالیز همیشه مادامالعمر است؟
خیر، همیشه اینطور نیست.
اگر دیالیز به دلیل آسیب حاد کلیه انجام شود، ممکن است پس از بهبود عملکرد کلیهها دیگر به دیالیز نیاز نباشد. اما در نارسایی دائمی کلیه، ممکن است فرد به دیالیز طولانیمدت یا پیوند کلیه نیاز داشته باشد. (National Kidney Foundation)
جمعبندی
دیالیز یکی از روشهای مهم درمانی برای افرادی است که کلیههایشان توانایی کافی برای تصفیه خون و دفع مایعات و مواد زائد را از دست دادهاند.
همودیالیز و دیالیز صفاقی دو نوع اصلی دیالیز هستند و هرکدام روش انجام، نیازهای مراقبتی و شرایط خاص خود را دارند.
دیالیز میتواند به کنترل شرایط ناشی از نارسایی کلیه کمک کند، اما جایگزین کامل تمام عملکردهای کلیه سالم نیست. انتخاب نوع درمان و زمان شروع آن باید با بررسی وضعیت فرد و نظر پزشک و تیم تخصصی انجام شود. (NIDDK)
سوالات متداول درباره دیالیز
دیالیز چیست؟
دیالیز روشی برای کمک به تصفیه خون و دفع مایعات و مواد زائد در افرادی است که عملکرد کلیههایشان بهشدت کاهش یافته است.
چند نوع دیالیز وجود دارد؟
دو نوع اصلی دیالیز شامل همودیالیز و دیالیز صفاقی است.
آیا دیالیز درد دارد؟
خود فرایند دیالیز برای همه افراد یکسان نیست. ممکن است در زمان دسترسی به عروق یا قرار دادن سوزن در همودیالیز احساس ناراحتی ایجاد شود. تجربه هر فرد متفاوت است.
آیا فرد دیالیزی باید آب کمتری بنوشد؟
میزان مناسب مایعات به شرایط فرد، میزان ادرار، نوع دیالیز و نظر تیم درمان بستگی دارد؛ بنابراین نباید مقدار مصرف مایعات بدون توصیه پزشکی تغییر کند.
آیا دیالیز باعث بهبود علائم نارسایی کلیه میشود؟
دیالیز میتواند با کاهش تجمع مواد زائد و مایعات اضافی، به کنترل برخی علائم و بهبود حال عمومی کمک کند، اما درمان قطعی نارسایی کلیه محسوب نمیشود. (National Kidney Foundation)
آیا بیماران دیالیزی میتوانند ورزش کنند؟
در بسیاری از افراد، فعالیت بدنی متناسب با شرایط جسمی امکانپذیر است؛ اما نوع و میزان ورزش باید با پزشک یا تیم درمان هماهنگ شود
